ՄԽԿ քաղաքական քննարկումների շարք /

հանուն կենդանի ժողովրդավարության

և խորհրդարանական ավանդույթների

WWW.IPS.AM    -    ՀԵՏԱԴԱՐՁ ԿԱՊ` ips_armalumni@yahoo.com

für eine lebendige Demokratie

und Parlamentarismus

Միջազգային

խորհրդարանական կրթաթոշակ

Internationales

Parlamentsstipendium

Հայաստանի շրջանավարտների միություն

IPS Alumniverein Armenien

Հայաստանի ապաշրջափակման նշանակությունը հայկական ինքնության համար (11.09.2009)

ՄԽԿ Հայաստանի շրջանավարտների միության քաղաքական ակտուալ թեմայով անդրանիկ քննարկումը կայացավ ս.թ. սեպտեմբերի 11 -ին Կոնրադ Ադենաուեր հիմնադրամի Երևանյան գրասենյակում:

Քննարկման թեման էր` <<Հայաստանի ապաշրջափակման նշանակությունը հայկական ինքնության համար>>: Քննարկումից հետո մասնակիցները ներկայացրեցին իրենց հակիրճ ամփոփումները, ինչն էլ ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում:

Նշենք, որ քննարկման ընթացքում մասնակիցնեըը գրատախտակին փորձել են մատնանշել թեմային վերաբերող մի շարք իմաստային բառեր և հասկացություններ, որոնց շուրջ էլ ծավալվեց բուռն քննարկում:

 

Ինքնություն

 

մենք (պատկանելություն), տարբերություն, ազգայնականություն, բազմակիություն, հարգանք, հայրենասիրություն, հնազանդություն, պետություն, սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակ

 

Հայկական ինքնություն

 

Մշակույթ, ցեղասպանություն, Արևմտյան Հայաստան, Արցախ, քրիստոնեություն, լեզու, ավանդական ընտանիք, հուզականություն

 

Քննարկման հարցադրումներ

 

- Արդյոք Հայաստանի 20-ամյա շրջափակված վիճակը նպաստել է պահպանողական կամ փակ համակարգին բնորոշ արժեքների արմատավորմանը: Եթե այո, ապա որ հասարակական շերտերն են հատկապես կրում այդ արժեքները:

 

- Ինչպիսին է անհատի ազատության, իրավահավասարության գաղափարների և արդարության (կամ անարդարության) գիտակցության ընկալումը և առկայությունը: Ինչ դինամիկա է ապրել այդ ընկալումն ու ինչպիսին կլինի սահմանի բացումից հետո:

 

- Ինչ ուրվագծեր կարող է ստանալ հայկական ինքնությունը տնտեսության ապաշրջափակման պայմաններում: Որոնք են մարտահրավերները և ինչպիսին  կարող է լինել տնտեսական նոր ռազմավարությունը:

 

Մասնավորապես, ինչպիսի տնտեսակարգի պայմաններում հնարավոր կլինի մրցակցել թուրքական և օտարերկրյա մեծ ձեռնարկությունների հետ` վերջիններիս կողմից հայկական տնտեսության մեջ գերակա դիրք զբաղեցնելուն ուղղված խոշոր ներդրումների դեպքում:

 

- Որոնք են այն արժեքները, որոնք թույլ կտան հատուկ դեր ստանձնել տարածաշրջանում և գրավիչ դառնալ հարևան երկրների համար:

 

- Արդյոք ապաշրջափակումը թույլ կտա Հայաստանին դառնալ եվրոպական  հանրության անդամ և արժեհամակարգի լիարժեք մաս, թե երկիրը կընկնի ռուսական, թուրքական կամ իրանական ազդեցության տակ:

 

- Ինչ դեր է խաղում հայ եկեղեցին ինքնության վերաիմաստավորման գործընթացում:

 

- Ինչ նշանակություն ունի Արցախի խնդիրը նոր հայկական ինքնության համար:

 

- Արդյոք ազատության գաղափարը Հայաստանում պետք է անպայմանորեն սահմանափակումներ ենթադրող ընկալում ունենա` պայմանավորված արտաքին և ներքին հանգամանքներով, թե հնարավոր է լիարժեք ազատություն:

 

Վահրամ Սողոմոնյան

 

Ելնելով ինքնությունը բնորոշող մեջբերված արժեքներից` կարելի է եզրակացնել, որ այս փուլում հայկական ինքնության նկարագրությունն իսկապես սուբյեկտիվ բնույթ է կրում: Հատկանշական է նաև, որ մեջբերված ցանկում գրեթե բացակայում են ժողովրդավարական արժեքները:

Իհարկե Թուրքիայի հետ Հայաստանի սահմանի բացումը, մարտահրավերներ առաջ բերելով, ինքնաբերաբար չի ենթադրում օլիգարխիկ կառույցների վերացում և տնտեսության վերափոխում կամ առկա քաղաքական համակարգի առողջացում,  սակայն այն շանս է, որը կարող է օգտագործվել ինչպես հասարակական ուժերի, այնպես էլ հայկական կապիտալի կայացած հատվածի կողմից: Բացի այդ, հայկական ինքնության ներկայիս բավականին աղոտ ընկալումը կարող է լիովին այլ տեսք ստանալ կապիտալիստական զարգացման մի որոշակի փուլ անցնելուց հետո: 

 

Գոռ Ողորմյան

 

Այդ թեմայի քննարկման համար կարևոր է տալ սահմանում հայ (ազգային) ինքնություն կոչվածին:

Իմ կարծիքով ազգային ինքնությունը զարգանում է հետևյալ գործոնների ամբողջության արդյունքում:

· Պետական տարածք

· Պետական լեզու

· Ազգային մշակույթի այլ տարրեր

· Ազգի մոնոէթնիկ կամ բազմաէթնիկ լինելը

· <Ազգային հարցեր>, որոնք հայ ազգի դեպքում ԼՂՀ հիմնահարցը, ցեղասպանության ճանաչման հարցը, պատմական Հայաստանի հարցը

Հետևաբար, հայ-թուրքական սահմանի բացման արդյունքում հայ ինքնությունը, իմ տրամաբանությամբ, կախված է հետևյալ գործոնների զարգացումներից.

1.      Սահմանի բացման արդյունքում Հայաստանի պետական տարածքները չեն փոխվի և այս իմաստով հայ ինքնությունը փոփոխության չի ենթարկվի:

2.      Սահմանի բացման արդյունքում բնական է, որ երկու ազգերի միջև շփման եզրերը կավելանան և թուրքերենի իմացության աստիճանը ևս կավելանա, հետևաբար որոշ թուրքական արժեքներ կներթափանցեն հայկական արժեհամակարգ (դրանց մի մասը թերևս առկա է): Այդ արժեքներից շատերը եվրոպական են, որոնց մի մասի կրողն էլ մենք ենք:

3.      Ազգային մշակույթի այլ տարրեր: Դրանց մեջ ևս առկա են թուրքական տարրեր, որոնք վերջերս ինտենսիվ կերպով դուրս են մղվում մեր արժեհամակարգից (արվեստ):

4.      Ազգի մոնոէթնիկությունը: Հայ ազգը համարվում է մոնոէթնիկ, 90 %-ից ավելին հայեր են, ինչը ևս նպաստում է սահմանի բացման դեպքում ազգային ինքնության պահպանմանը:

5.      Եվ ի վերջո <համազգային հարցեր, գաղափարախոսություն և այլն>: Ինչպես ցույց է տվել փորձը, ազգային խնդիրները երբեք չեն մնում չլուծված: Իսկ հակազդեցությունների, ճնշումների դեպքում պահանջատիրությունն ավելի է մեծանում:

Այսպիսով, իմ համոզմամբ, հայ ինքնությունը հայ-թուրքական սահմանի բացման արդյունքում չի տուժի, հակառակը` ավելի կամրապնդվի

 

Էդգար Առաքելյան

 

Ընդհանուր առմամբ դրական գնահատելով հայ-թուրքական հարաբերությունների նորմալացման գործընթացը՝ միաժամանակ բացարձակապես չեզոք եմ վերաբերվում երկու երկրների միջև սահմանի բացմամբ և միջպետական հարաբերությունների հաստատմամբ պայմանավորված ազգային ինքնության հնարավոր ձևափոխություններին: Դա բնական գործընթաց է, որը չի կարող հանգեցնել աղետալի կամ անցանկալի հետևանքների, հետևաբար նաև որևէ տագնապալի սպառնալիք իրենից չի ներկայացնում: Սրանով հանդերձ՝ այս գործընթացում կարող են ի հայտ գալ ինձ համար միանշանակ դրական զարգացումներ, որոնցից կարևորագույնը հասարակության ներսում այլատյացության դրսևորումների մասնակի մեղմացումն է:

Այս ամենը հիմնականում վերաբերվում է ՀՀ քաղաքացիներին: Սփյուռքին չէի ցանկանա անդրադառնալ:

 

Մարտին Թովմասյան

 

Հայ ինքնությունը անշուշտ փոխկապված է երկրի ներքին և արտաքին անցուդարձի հետ՝ ունենալով իր անմիջական ազդեցությունը։ Խոսելով հայ-թուրքական սահմանի բացման մասին՝ կարծում եմ, որ յուրաքանչյուր տեղաշարժ կունենա իր նշանակությունն ու առաջ կբերի մի շարք փոփոխություններ, որոնք կունենան ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական ազդեցություններ։ Այնուամենայնիվ Հայաստանի Հանրապետության ներկայիս <սահմանափակ> բաց սահմանների առկայության պարագայում սահմանի բացումը նոր խթան կհանդիսանա Հայաստանի Հանրապետության հետագա առաջընթացի և զարգացման նոր հնարավորությունների համար։

 

Լիանա Բադալյան

 

Հայաստանի զարգացման ներկայիս փուլը, լինի դա եվրոպական ուղղությունը, եվրաինտեգրման գործընթացը թե հայ-թուրքական զարգացող հարաբերությունները կարելի է համարել անցումային և ինչպես յուրաքանչյուր անցումային փուլ, այնպես էլ այս փուլը չի կարող իր հետքը չթողնել հասարակության արժեքային համակարգի, ինչպես նաև ազգային արժեքների ընկալման վրա: Բնականաբար այս երևույթը ոչ այլ ինչ է, քան զարգացող երկրի և վերջինիս քաղաքացիական հասարակությանձևավորման/զարգացման բնական ընթացք: Սակայն, հաշվի առնելով, հայկական <Փակ հասարակության>  երբեմն որոշակի արժեքների անսահմանափակ, շատ հաճախ նաև թյուր ընկալումը, հարց է առաջանում` արդյոք մեր հասարակությունը կբռնի զարգացման ավելի <լայն> և բաց ուղի` ձերբազատվելով մեր պատմության ցավալի էջերի թողած հետքերից, արդյոք փորձ կարվի վերաիմաստավորել հայկական ազգային արժեքները` մերը դարձնելով այնպիսի գաղափարներ, ինչպիսիք են օրինակ` ազատությունը, արդարությունը, իրավահավասարությունը, հանդուրժողականությունը, միևնույն ժամանակ փորձելով բացարձակ արժեքներ չդարձնել հնազանդությունն ուանկանխատեսելիությունը:

 

Զարինե Առաքելյան

 

Քննարկման արդյունքում պարզ եղավ, որ մասնակիցներից յուրաքանչյուրն իր ընկալումը և իր տեսակետը ունի “հայ ինքնության” ձեւակերպման եւ ձեւավորման հարցում:

Սակայն յուրաքանչյուր ազգի ինքնությունը, ըստ իս, հիմնականում ձեւավորվում է ազգի միասնականության եւ միմյանց նկատմամբ հանդուրժողականության արդյունքում: Միասնական լինելիս հայ ինքնությունը շարունակ պայքարել ու պայքարում է բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատելու ցանկություն հայտնած “հարեւանից” Հայոց ցեղասպանության ճանաչման եւ ներողություն խնդրման համար:

Կարծում եմ, հայ ինքնությունը դեռ շատ վերքեր ունի չցորացած, որպեսզի վերականգնի ու ամրապնդի իր միսնականության, հանդուրժողականության, այսինքն իր “մենք”-ի  գոյությունը:

 

Ստելլա Խալաֆյան

 

Հայկական ինքնության ընկալումը բավականին  սուբյեկտիվ է: Սակայն ընդհանուր առմամբ կարելի է նշել, որ դա այն  <Մենք>-ի զգացողությունն է, որի մի մասնիկն է իրեն համարում յուրաքանչյուր հայ:

Շատ հաճախ կարելի է կարծիքներ լսել, որ մեր` փակ հասարակություն դառնալու հիմնական պատճառներից մեկը շրջափակված լինելը և մեր հարևանների հետ վատ հարաբերություններ ունենալն է, որի հետ ինչ-որ չափով համաձայն ենք, սակայն կարծում ենք, որ այն ավելի խոր պատճառներ ունի, որոնց հիմնաքարը Ցեղասպանությունն է: Այն  բավականին լուրջ հետք է թողել հայկական ինքնության և ընդհանրապես գենոտիպի վրա:

Եվ վերջապես, հենց մեծամասամբ Ցեղասպանության պատճառով է, որի հայերի շրջանում ինքնության խնդիրն այսքան կարևոր է: Իհարկե, պետք է նորմալ հարաբերություներ ունենալ հարևանների հետ, սակայն առանց հիվանդության պատճառը վերացնելու անհնար է խոսել առողջ լինելու մասին…

 

Վերգինե Ասլանյան

 

Ամփոփելով քննարկման արդյունքները` հանգել եմ հետևյալ եզրակացության. ընդհանրապես ինքնությունը թեպետ դժվար, բայց փոփոխության ենթակա կատեգորիա է և արտաքին միջավայրի դերը ինքնության տարրերի փոփոխության գործընթացում բավական մեծ է: Բայց կան ինքնության հիմնաքարային տարրեր, որոնք, իմ համոզմամբ, փոփոխության ենթակա չեն և չեն էլ կարող լինել, այլապես ինքնությունը որպես այդպիսին չի կարող գոյություն ունենալ: Հայկական ինքնության համար այդպիսի հիմնաքարային տարրեր են կրոնը, լեզուն, մշակույթը, որոնք հայը կարողացել է պահպանել անգամ պետականության բացակայության պայմաններում` մշտապես գտնվելով հարևան ժողովուրդների հետ ձուլման ենթարկվելու վտանգի ներքո: Այնպես որ իմ կարծիքով` Հայաստանի ապաշրջափակման պարագայում հայկական ինքնության արժեքային համակարգին գլոբալ փոփոխություններ չեն սպառնում:

 

 

 

 

 

 

www.parliament.am

www.bundestag.de/ips